Bitwa nad Bzurą
Bitwa nad Bzurą, stoczona w dniach od 9 do 22 września 1939 roku, była największą operacją zaczepną Wojska Polskiego podczas kampanii wrześniowej i jednocześnie najpotężniejszą bitwą w historii tej wojny na ziemiach polskich. Stanowiła próbę przełamania niemieckiej ofensywy i uratowania stolicy, a także znaczący przejaw polskiego oporu wobec agresji III Rzeszy.
Po pierwszych dniach walk, gdy Wehrmacht zajął Wielkopolskę i parł w kierunku Warszawy, Naczelne Dowództwo postanowiło skoncentrować wysiłek wojsk Armii „Poznań” gen. Tadeusza Kutrzeby i Armii „Pomorze” gen. Władysława Bortnowskiego. Zdecydowano się na uderzenie z rejonu Kutna i Łęczycy w kierunku południowo-wschodnim, aby zaatakować niemiecką 8. Armię i osłonić drogę do Warszawy.
Polskie natarcie rozpoczęło się 9 września. Początkowo przyniosło zaskakujące sukcesy – oddziały polskie przełamały linie wroga, zdobyły Łęczycę, Piątek i Sochaczew, zadając znaczne straty jednostkom niemieckim. Szczególnie wyróżniły się dywizje piechoty oraz Wielkopolska Brygada Kawalerii, które skutecznie wykorzystały element zaskoczenia i znajomość terenu. Przez kilka dni inicjatywa należała do strony polskiej, a Wehrmacht zmuszony był do przerzucania posiłków z innych odcinków frontu.
Jednak już od 12 września sytuacja zaczęła się zmieniać. Niemcy wprowadzili do walki potężne siły pancerne, w tym 10. Armię gen. Waltera von Reichenaua, oraz uzyskali zdecydowaną przewagę w powietrzu. Polskie oddziały, pozbawione wsparcia lotniczego i artyleryjskiego, zaczęły ponosić coraz większe straty. Mimo heroicznej obrony, stopniowo znalazły się w okrążeniu w rejonie Kutna, Łowicza i Sochaczewa.
Od 16 września walki miały już charakter obronny i odwrotowy. Część polskich oddziałów usiłowała przedrzeć się w stronę Warszawy i Modlina, jednak większość została rozbita lub zmuszona do kapitulacji. Do niewoli niemieckiej dostało się około 120 tysięcy żołnierzy, w tym wielu oficerów. Generałowie Kutrzeba i Bortnowski uniknęli niewoli, kontynuując później działania w obronie stolicy.
Bitwa nad Bzurą, mimo ostatecznej klęski, miała ogromne znaczenie strategiczne. Związała znaczne siły niemieckie i opóźniła marsz Wehrmachtu na Warszawę o blisko dwa tygodnie, co umożliwiło przygotowanie obrony miasta i przedłużyło opór Polski. Była także dowodem na to, że Wojsko Polskie potrafiło przejść do skutecznej ofensywy, mimo trudnej sytuacji.
W wymiarze symbolicznym bitwa nad Bzurą stała się jednym z najważniejszych epizodów kampanii wrześniowej – symbolem odwagi, determinacji i poświęcenia polskich żołnierzy, którzy walczyli do końca w obronie ojczyzny.