Stefan Czarniecki

Urodził się 1599 roku. Pochodził ze średniozamożnej szlachty. Karierę wojskową rozpoczął podczas kampanii chocimskiej 1621 przeciw Turcji, następnie walczył w kampanii pruskiej 1626–29 ze Szwecją, wojnie smoleńskiej 1633–34 z Rosją, przeciw powstaniu kozackiemu 1637–38 oraz Tatarom (Ochmatów 1644). W dobie walk z powstaniem B. Chmielnickiego 1648 należał do ścisłego sztabu hetmana M. Potockiego, nad Żółtymi Wodami dostał się do niewoli tatarskiej, później do kozackiej, w której przebywał do ugody zborowskiej 1649. Następnie brał udział w walkach na Ukrainie z Kozakami i Tatarami, m.in. pod Beresteczkiem i Białą Cerkwią (1651) oraz Batohem (1652). Od 1652 był porucznikiem chorągwi husarskiej króla i oboźnym koronnym. W czasie potopu szwedzkiego wierny królowi Janowi II Kazimierzowi, kierował obroną Krakowa (X 1655) oraz walczył ze Szwedami i księciem siedmiogrodzkim Jerzym II Rakoczym w wielu operacjach. Mistrz tzw. wojny szarpanej ze Szwedami, współdziałał z oddziałami szlachty powiatowej i masami chłopskimi. Zawiedziony w swych oczekiwaniach na buławę polną (1657), miał wypowiedzieć słowa: „Jam nie z soli, ani z roli, ale z tego, co mnie boli, wyrosłem”; na osłodę tej porażki bohater wojny ze Szwedami otrzymał urząd wojewody ruskiego (1657) oraz „generała lejtnanta zastępcy wodza wojsk Jego Królewskiej Mości”. W 1658–59 walczył w Danii na czele polskiego korpusu jazdy, wsławiając się przeprawą na wyspę Als oraz zdobyciem Koldyngi. W 1660 skierowany na pomoc Litwie w wojnie z Rosją, wraz z wojskami litewskimi rozbił siły rosyjskie pod Połonką (25 VI 1660). Na sejmach 1661–62 związany ze stronnictwem dworskim w walce o przeprowadzenie elekcji vivente rege. W okresie konfederacji wojska koronnego 1661–63 stracił swój autorytet w wojsku i wśród szlachty wskutek ścisłych kontaktów z dworem; nie odbudował go w następnych kampaniach: zadnieprzańskiej na przełomie 1663 i 1664 oraz na Prawobrzeżnej Ukrainie, gdzie tłumił nowe powstanie kozackie 1664, od 1664 wojewoda kijowski. W walce dworu przeciwko J. Lubomirskiemu poparł stronnictwo królewskie, za co otrzymał (I 1665) upragnioną buławę polną koronną. Zmarł 16 II 1665 w Sokołówce koło Lwowa. Czarniecki uchodził za wzór żołnierza i symbol męstwa, wierności i cnót obywatelskich Rzeczypospolitej. Został uwieczniony w polskim hymnie państwowym.