ppłk Franciszek Rataj ps. „Paweł”

Franciszek Rataj, znany pod pseudonimami „Paweł” oraz „2808”, urodził się 9 października 1894 roku w Łagowie w powiecie kościańskim. Był jednym z najbardziej niezłomnych oficerów Wojska Polskiego, którego życie splotło się z najważniejszymi zrywami niepodległościowymi pierwszej połowy XX wieku, zyskując miano bohatera trzech powstań. Po zdaniu matury w Poznaniu, w 1914 roku został zmobilizowany do armii niemieckiej, w której szeregach walczył na froncie zachodnim we Francji oraz ukończył kurs oficerski. Gdy tylko pojawiła się szansa na odzyskanie przez Polskę niepodległości, natychmiast zaangażował się w przygotowania konspiracyjne w rejonie Leszna, a po wybuchu powstania wielkopolskiego objął dowództwo nad batalionem. Jako kapitan i dowódca kompanii w 1 Pułku Strzelców Wielkopolskich przeszedł cały szlak bojowy, broniąc Lwowa i Stryja. Wyjątkowe męstwo okazał podczas wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku, dowodząc III batalionem 55 pułku piechoty, za co 15 sierpnia 1920 roku w Dęblinie sam Józef Piłsudski odznaczył go Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.

Kolejny rozdział jego walki zapisał się na Śląsku, gdzie na początku 1921 roku udał się ochotniczo, by wspierać polskie dążenia plebiscytowe. Podczas III powstania śląskiego dowodził kluczowymi jednostkami - najpierw 8 Pszczyńskim Pułkiem Powstańczym, a później 6 Pułkiem Piechoty. W okresie międzywojennym pozostał w czynnej służbie zawodowej jako oficer piechoty. Pełnił funkcje dowódcy batalionu w 55 i 58 pułku piechoty, zastępcy komendanta Twierdzy Dęblin oraz komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień w Toruniu i Poznaniu. Ściśle współpracował również z gen. Stefanem Grotem-Roweckim. Po wybuchu II wojny światowej natychmiast zaangażował się w głęboką konspirację w strukturach organizacji „Ojczyzna”, Związku Walki Zbrojnej oraz Armii Krajowej.

Apogeum jego działalności konspiracyjnej przypadło na Powstanie Warszawskie, w którym od 3 sierpnia 1944 roku dowodził Zgrupowaniem „Paweł”. Prowadził zacięte, krwawe walki obronne na Woli i Starym Mieście, pełniąc funkcję dowódcy odcinka północnego w Grupie Północ. Po dramatycznej ewakuacji kanałami do Śródmieścia, pułkownik Antoni Chruściel „Monter” powierzył mu dowodzenie kluczowym odcinkiem zachodnim. Pod koniec walk, 20 września 1944 roku, stanął na czele 15 pułku piechoty „Wilków” AK w strukturach 28 Dywizji Piechoty. Po kapitulacji zrywu trafił do niemieckiej niewoli i był więziony w Oflagu II C Woldenberg oraz Lamsdorfie. Po oswobodzeniu obozu w 1945 roku powrócił do rodzinnej Wielkopolski. Nowe, komunistyczne władze odrzuciły jednak zasłużonego patriotę, zmuszając go do podejmowania ciężkich prac fizycznych, by utrzymać rodzinę. Podpułkownik Franciszek Rataj zmarł 30 listopada 1958 roku w Poznaniu i został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Górczyńskim, pozostając w pamięci jako niezłomny obrońca Rzeczypospolitej.