płk Stanisław Dąbek

Stanisław Dąbek, pośmiertnie awansowany na stopień generała brygady, zapisał się w polskiej historii jako jeden z najbardziej niezłomnych dowódców kampanii wrześniowej, stając się symbolem heroicznej obrony Wybrzeża. Urodził się 28 marca 1892 roku w Nisku. Jego droga do wojskowej sławy wiodła przez solidną edukację – po ukończeniu seminarium nauczycielskiego i zdaniu matury, rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego. Wybuch I wojny światowej przerwał jego naukę i rzucił go w wir walk w szeregach armii austro-węgierskiej. Walcząc na frontach w Karpatach, we Włoszech i na Wołyniu, zdobył cenne doświadczenie dowódcze, kończąc wojnę w stopniu porucznika.

Gdy Polska odzyskała niepodległość, Dąbek bez wahania wstąpił do tworzącego się Wojska Polskiego. Wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej, gdzie jako dowódca batalionu w 14. Pułku Piechoty wykazał się odwagą i talentem taktycznym, za co został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. W okresie międzywojennym piął się po szczeblach kariery, dowodząc kolejno pułkami piechoty w Chełmie i Włodzimierzu Wołyńskim. Był oficerem o niezwykle wysokiej etyce pracy, wymagającym wobec siebie i podwładnych, co zyskało mu opinię dowódcy surowego, ale sprawiedliwego i doskonale przygotowanego merytorycznie.

Kluczowy rozdział jego życia rozpoczął się 23 lipca 1939 roku, kiedy to objął dowództwo nad Lądową Obroną Wybrzeża. Zadanie było karkołomne – dysponował ograniczonymi siłami, odciętymi od reszty kraju, mającymi przeciwstawić się ogromnej przewadze niemieckiej Wehrmachtu i Kriegsmarine. Dąbek z niezwykłą energią przystąpił do rozbudowy umocnień polowych i reorganizacji podległych mu jednostek. Po wybuchu II wojny światowej, od 1 września 1939 roku, pułkownik umiejętnie zarządzał walkami opóźniającymi, stopniowo wycofując swoje siły w kierunku Kępy Oksywskiej.

Przez niemal trzy tygodnie jego oddziały stawiały zacięty opór. Dąbek osobiście wizytował linię frontu, podnosząc morale żołnierzy swoją obecnością w najgorętszych punktach walki. Nie był dowódcą gabinetowym; wierzył, że jego miejsce jest przy ludziach, którzy przelewają krew. Gdy sytuacja stała się beznadziejna, a Niemcy zacieśnili pierścień okrążenia, pułkownik odrzucił propozycje kapitulacji. W nocy z 18 na 19 września, zdając sobie sprawę, że dalszy opór doprowadzi jedynie do całkowitej masakry jego wyczerpanych żołnierzy, a honor żołnierski nie pozwala mu na niewolę, podjął dramatyczną decyzję. Po raz ostatni poprowadził swoich ludzi do ataku w rejonie wąwozu w Babich Dołach. Ranny odłamkiem moździerza, 19 września 1939 roku odebrał sobie życie strzałem z pistoletu, do końca pozostając wiernym przysiędze.

.W 1964 roku został pośmiertnie mianowany generałem brygady, a jego postać do dziś przypomina o cenie, jaką polski żołnierz płacił za opór przeciwko agresji w 1939 roku.