Kontradmirał Józef Unrug

Józef Unrug, a właściwie Joseph von Unruh, urodził się 7 października 1884 roku w Brandenburgu pod Berlinem. Pochodził ze starego, zniemczonego rodu szlacheckiego o głębokich polskich korzeniach, którego jedna z linii powróciła do polskiej tożsamości narodowej. Jego ojciec, Tadeusz Unrug, był generałem armii pruskiej, jednak wychował synów w duchu miłości do dawnej ojczyzny przodków. Józef w 1904 roku wstąpił do Cesarskiej Marynarki Wojennej Niemiec (Kaiserliche Marine), kończąc Akademię Marynarki Wojennej w Kilonii. W czasie I wojny światowej służył we flocie podwodnej, dowodząc m.in. okrętami UB-25, UC-11 i UC-28 oraz kierując szkołą flotylli okrętów podwodnych. Po klęsce Niemiec i odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w maju 1919 roku złożył dymisję i natychmiast zgłosił się do odradzającego się Wojska Polskiego. Początkowo słabo mówił po polsku, jednak z żelazną konsekwencją uczył się języka i zakazał używania niemczyzny w swoim domu.

Wniósł nieoceniony wkład w budowę polskiej floty od podstaw, angażując w ten cel również prywatny majątek - zakupił dla Marynarki Wojennej jej pierwszy okręt hydrograficzny, ORP „Pomorzanin”. W 1925 roku prezydent Stanisław Wojciechowski mianował go Dowódcą Floty z siedzibą w Gdyni. Przez kolejne czternaście lat Unrug z niezwykłą surowością, pedantyzmem i żelazną dyscypliną szkolił kadry, dbał o nowoczesne wyposażenie oraz nadzorował realizację programów rozbudowy floty. W 1933 roku otrzymał awans na stopień kontradmirała. Tuż przed wybuchem wojny, realizując wytyczne dowództwa, nakazał wykonanie planu „Pekin”, czyli odesłanie trzech polskich niszczycieli do Wielkiej Brytanii, co uratowało je przed natychmiastowym zniszczeniem w zamkniętym basenie Morza Bałtyckiego.

Podczas wojny obronnej we wrześniu 1939 roku kontradmirał Unrug pełnił funkcję Dowódcy Obrony Wybrzeża. Przenosząc swoją kwaterę na Hel, koordynował zacięty opór polskich marynarzy i żołnierzy lądowych. Odcięty od reszty kraju, dowodził obroną najdłużej ze wszystkich polskich wyższych dowódców. Decyzję o kapitulacji Helu podjął dopiero 1 października 1939 roku (weszła w życie 2 października), gdy sytuacja militarna stała się całkowicie beznadziejna, a zapasy amunicji i żywności były na wyczerpaniu. Resztę wojny spędził w niemieckiej niewoli, m.in. w Oflagu VII A Murnau. W tym okresie wykazał się niezwykłą godnością i niezłomnością - odmówił jakichkolwiek rozmów w języku niemieckim, rozmawiając z tłumaczem, oraz konsekwentnie odrzucał intratne propozycje przejścia na stronę III Rzeszy i objęcia wysokich stanowisk w Kriegsmarine, argumentując, że 1 września zapomniał języka niemieckiego.

Po wyzwoleniu w 1945 roku wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie pełnił funkcję I zastępcy szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej. Nie uznał narzuconej Polsce władzy komunistycznej i zdecydował się na emigrację. Żył w bardzo skromnych warunkach w Maroku oraz we Francji, pracując fizycznie m.in. jako kierowca ciężarówki. Za wybitne zasługi bojowe był odznaczony Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari. Kontradmirał Józef Unrug zmarł 28 lutego 1973 roku w polskim schronisku w Lailly-en-Val we Francji i został pochowany na miejscowym cmentarzu. W swoim testamencie zastrzegł, że jego prochy mogą powrócić do Polski dopiero wtedy, gdy godnego pochówku doczekają się jego podwładni zgładzeni przez komunistów w „spisku komandorów”. Warunek ten został spełniony i w październiku 2018 roku odbył się uroczysty, państwowy pogrzeb admirała i jego żony w Kwaterze Pamięci na Cmentarzu Marynarki Wojennej w Gdyni-Oksywiu. Pośmiertnie został awansowany do stopnia admirała floty.