Józef Poniatowski

Książę Józef Poniatowski to jedna z najbardziej barwnych i tragicznych postaci w polskiej historii – uosobienie honoru, żołnierskiej rzetelności oraz symbol narodowego poświęcenia. Jako jedyny obcokrajowiec w historii otrzymał tytuł Marszałka Francji, stając się legendą już za życia.

Józef Antoni Poniatowski urodził się 7 maja 1763 roku w Wiedniu. Był synem Andrzeja Poniatowskiego, generała w służbie austriackiej, i czeskiej hrabianki Marii Teresy Kinsky. Jako bratanek ostatniego króla Polski, Stanisława Augusta Poniatowskiego, od dzieciństwa dorastał w kręgu europejskich elit. Karierę wojskową rozpoczął w armii austriackiej, gdzie szybko piął się po szczeblach kariery, biorąc udział m.in. w wojnie z Turcją. Podczas oblężenia Szabaca odniósł ciężką ranę, co ukształtowało go jako odważnego i brawurowego dowódcę.

W 1789 roku, na wezwanie stryja, powrócił do Polski, by budować zręby nowoczesnej armii. Jako dowódca Dywizji Ukraińskiej stanął na czele wojsk w wojnie z Rosją w 1792 roku w obronie Konstytucji 3 maja. To właśnie za zwycięstwo pod Zieleńcami król ustanowił order Virtuti Militari, którego Józef był pierwszym kawalerem. Mimo sukcesów militarnych, przystąpienie króla do konfederacji targowickiej zmusiło księcia do dymisji.

Powrócił w 1794 roku, by jako ochotnik walczyć w powstaniu kościuszkowskim. Choć początkowo jego relacje z Tadeuszem Kościuszką były chłodne, Poniatowski z oddaniem dowodził obroną Warszawy na odcinku Powązek. Po upadku powstania wycofał się z życia publicznego, rezydując w warszawskim Pałacu pod Blachą.

Przełom przyniósł rok 1806 i wkroczenie wojsk francuskich. Poniatowski został ministrem wojny Księstwa Warszawskiego oraz jego Naczelnym Wodzem. Jego największy triumf militarny przypadł na rok 1809 i wojnę z Austrią. Po nierozstrzygniętej bitwie pod Raszynem, przeprowadził błyskotliwą ofensywę, zajmując Galicję i niemal dwukrotnie powiększając terytorium państwa.

W 1812 roku poprowadził blisko 100-tysięczny V Korpus Wielkiej Armii na Moskwę. Polacy wyróżnili się męstwem pod Smoleńskiem i Borodino, jednak odwrót spod Moskwy zdziesiątkował polskie oddziały. Mimo propozycji przejścia na stronę koalicji antynapoleońskiej, Poniatowski pozostał wierny Napoleonowi do końca.

Dnia 16 października 1813 roku, podczas „Bitwy Narodów” pod Lipskiem, Napoleon mianował go Marszałkiem Francji. Trzy dni później, 19 października 1813 roku, osłaniając odwrót armii francuskiej, wielokrotnie ranny książę rzucił się konno do nurtów rzeki Elstery, gdzie zginął. Według przekazów jego ostatnie słowa brzmiały: „Bóg mi powierzył honor Polaków, Jemu go tylko oddam”.

Jego ciało sprowadzono do kraju i w 1817 roku złożono w kryptach na Wawelu, co uczyniło go pierwszym bohaterem narodowym pochowanym obok królów polskich.