gen. Zygmunt Podhorski

Generał brygady Zygmunt Podhorski, pseudonim „Zaza”, to jeden z najwybitniejszych dowódców polskiej kawalerii, trzykrotny kawaler Orderu Virtuti Militari oraz niezłomny obrońca Ojczyzny z czasów próby we wrześniu 1939 roku. Urodził się 25 maja 1891 roku w majątku Popudnia na Kijowszczyźnie, w rodzinie o głębokich korzeniach szlacheckich wywodzących się od dawnych kniaziów. Początkowo uczył się w domu, po czym kontynuował edukację w Warszawie w prestiżowej szkole Edwarda Rontalera, gdzie w 1909 roku zdał polską maturę oraz eksternistyczny egzamin rosyjski. Zgodnie z ówczesnym prawem imperium, odbył obowiązkową służbę w armii carskiej, a następnie rozpoczął studia na Studium Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego, które pomyślnie ukończył, uzyskując tytuł inżyniera rolnika. Wybuch I wojny światowej zmusił go do powrotu w szeregi armii rosyjskiej, gdzie walczył w strukturach kawalerii i dał się poznać jako oficer niezwykle odważny. Prawdziwym przełomem w jego żołnierskim życiu było jednak dołączenie w 1917 roku do polskiego 1 Pułku Ułanów. Wziął wtedy udział w legendarnej szarży pod Krechowcami, która na stałe zapisała się w dziejach polskiego oręża i przyniosła formacji miano Ułanów Krechowieckich. Po demobilizacji I Korpusu Polskiego gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego przedostał się na Kubań, a w listopadzie 1918 roku powrócił do odradzającej się Polski, stając się kluczowym organizatorem odtworzonego pułku krechowieckiego. Podczas wojny polsko-bolszewickiej dowodził tym pułkiem w stopniu majora, wykazując się wybitnym zmysłem taktycznym i osobistym męstwem, między innymi ratując z okrążenia własne szwadrony w brawurowym kontrataku pod Przasnyszem.

W okresie międzywojennym jego kariera wojskowa dynamicznie się rozwijała. W latach dwudziestych dowodził pułkiem, a od 1927 do 1935 roku piastował niezwykle odpowiedzialną funkcję komendanta Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, gdzie kształtował elity polskiego jeździectwa wojskowego. Następnie powierzono mu dowództwo XIII Brygady Kawalerii w Płocku, a w 1937 roku stanął na czele Suwalskiej Brygady Kawalerii. Ukoronowaniem jego dotychczasowej służby był awans na stopień generała brygady, który odebrał w marcu 1938 roku.

We wrześniu 1939 roku generał Podhorski poprowadził Suwalską Brygadę Kawalerii do walki w składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”. W obliczu katastrofalnego położenia armii i rozbicia SGO „Narew”, przejął tymczasowe dowodzenie nad całością zgrupowania i jako jeden z niewielu dowódców zdołał sprawnie wyprowadzić podległe mu jednostki konne z zaciskającego się niemieckiego okrążenia w rejonie Zambrowa. Wykazując niezwykłą energię, zebrał rozproszone oddziały w rejonie Puszczy Białowieskiej i 20 września sformował z nich improwizowaną, lecz wysoce bitną Dywizję Kawalerii „Zaza”. Na jej czele maszerował na południe, tocząc nieustanne boje z siłami Wehrmachtu i Armii Czerwonej, aż w końcu podporządkował się gen. Franciszkowi Kleebergowi dowodzącemu Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”. Dywizja „Zaza” wzięła kluczowy udział w ostatniej batalii kampanii wrześniowej – bitwie pod Kockiem – gdzie ułani Podhorskiego walczyli z wielkim poświęceniem do wyczerpania zapasów amunicji.

Po kapitulacji 6 października 1939 roku generał trafił do niemieckiej niewoli. Przeszedł przez szereg oflagów, w tym Königstein, Hohnstein i Johannisbrunn, spędzając większość wojny w Oflagu VII A Murnau, gdzie do końca zachował godną postawę polskiego oficera. Po oswobodzeniu obozu przez wojska amerykańskie w 1945 roku wyjechał do Włoch, gdzie został przyjęty do Polskich Sił Zbrojnych i objął funkcję zastępcy dowódcy Bazy 2 Korpusu Polskiego. Po likwidacji Polskich Sił Zbrojnych wybrał los emigranta i osiadł na stałe w Londynie. Angażował się tam w życie społeczności polskiej oraz działalność organizacji kombatanckich. Zmarł w Londynie 12 września 1960 roku i został pochowany na tamtejszym cmentarzu Brompton, pozostając w pamięci jako uosobienie najlepszych tradycji i niezłomności polskiej kawalerii.