gen. Emil Przedrzymirski-Krukowicz

Gen. Emil Karol Krukowicz-Przedrzymirski herbu Łuk był jednym z kluczowych wyższych dowódców Wojska Polskiego okresu międzywojennego oraz kampanii wrześniowej, odznaczonym za męstwo w bojach o niepodległość kraju. Urodził się 25 stycznia 1886 roku w Niemirowie w rodzinie farmaceuty Karola Jakuba. Wybrał karierę zawodowego wojskowego, kończąc najpierw szkoły realne w Kassie i Mährisch-Weisskirchen, a w 1904 roku wstępując na wydział artylerii prestiżowej Wojskowej Akademii Technicznej w Mödling pod Wiedniem. Dwa lata później uzyskał stopień podporucznika i rozpoczął zawodową służbę w strukturach artylerii Armii Austro-Węgier. Podczas I wojny światowej walczył na froncie jako dowódca baterii w 32 pułku armat polowych, a w latach 1915–1916 dzielił się wiedzą jako wykładowca w Szkole Kadetów Artylerii w Traiskirchen. Służbę w armii zaborczej zakończył w stopniu kapitana, by natychmiast włączyć się w proces odbudowy państwowości polskiej.

W listopadzie 1918 roku zgłosił się do nowo powstającego Wojska Polskiego. Początkowo, ze względu na swoje wszechstronne wykształcenie i talenty organizacyjne, pełnił funkcję delegata wojskowego w Misji Specjalnej w Jugosławii oraz na Węgrzech. Prawdziwym sprawdzianem jego umiejętności dowódczych stała się jednak wojna polsko-bolszewicka. Objął wówczas dowództwo nad Szefostwem Artylerii Naczelnego Dowództwa, a następnie kierował strukturami artylerii w 4 Armii. Wykazując się wyjątkowym zmysłem taktycznym, odwagą osobistą oraz doskonałym zarządzaniem ogniem na polu bitwy, przyczynił się do sukcesów operacyjnych polskich formacji. Za wybitne zasługi bojowe w tym konflikcie został uhonorowany Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego regularnie awansował i zajmował kluczowe stanowiska w strukturach Ministerstwa Spraw Wojskowych, kierując m.in. Departamentem Artylerii. W grudniu 1931 roku otrzymał awans na stopień generała brygady. Przez kolejne lata dowodził piechotą dywizyjną w 7 Dywizji Piechoty w Częstochowie, a następnie stał na czele 30 Poleskiej Dywizji Piechoty w Kobryniu, stale podnosząc kwalifikacje i dbając o modernizację podległych mu jednostek artyleryjskich.

W obliczu zbliżającego się konfliktu z III Rzeszą, w marcu 1939 roku powierzono mu strategiczne i niezwykle odpowiedzialne stanowisko dowódcy Armii „Modlin”. Zadaniem tej formacji była osłona Warszawy oraz Płocka przed uderzeniem niemieckim wyprowadzonym z terenu Prus Wschodnich. Po wybuchu II wojny światowej gen. Krukowicz-Przedrzymirski skutecznie zorganizował zacięty opór podległych mu sił, co doprowadziło do krwawej i słynnej bitwy pod Mławą. Choć przeważające siły wroga zmusiły Armię „Modlin” do odwrotu w kierunku południowo-wschodnim, generał zdołał zachować spójność swoich wojsk. W toku dalszych walk dynamicznie sformował tzw. armię gen. Przedrzymirskiego, łącząc rozbite oddziały Frontu Północnego. Wspólnie z grupą gen. Stefana Dęba-Biernackiego wziął udział w drugiej, dramatycznej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. W obliczu całkowitego okrążenia, braku amunicji i wyczerpania zapasów żywności, podjął decyzję o kapitulacji 26 września 1939 roku, ratując życie swoich żołnierzy.

Kolejne lata wojny spędził w niemieckiej niewoli, przebywając w różnych obozach jenieckich, w tym w słynnym Oflagu VII A Murnau. Po wyzwoleniu obozu przez wojska alianckie w 1945 roku zdecydował się nie wracać do rządzonej przez komunistów Polski i wybrał los emigranta. Wyjechał do Wielkiej Brytanii, a ostatecznie osiedlił się w Kanadzie. Przez władze polskie na uchodźstwie został awansowany do stopnia generała dywizji. Zmarł 29 maja 1957 roku w Toronto i został pochowany na tamtejszym cmentarzu św. Krzyża, pozostając w pamięci narodowej jako wzór niezłomnego oficera i wybitnego stratega.