Bolesław III Krzywousty

Bolesław III Krzywousty (ur. 20 sierpnia 1086 r. – zm. 28 października 1138 r.) – książę Polski z dynastii Piastów, syn Władysława Hermana i Judyty czeskiej, wnuk Kazimierza Odnowiciela. Jego przydomek „Krzywousty” pochodził najpewniej od wady fizycznej lub zniekształcenia twarzy.

W młodości uczestniczył w walkach dynastycznych. W 1097 r. zmusił ojca do podziału władzy ze starszym bratem Zbigniewem. Po latach sporów w 1107 r. przejął pełnię rządów i wygnał brata, którego w 1111 r. kazał oślepić. Zbrodnia ta obciążyła jego sumienie – odbył publiczną pokutę.

Największe sukcesy Krzywousty odniósł w wyprawach na Pomorze. W 1119 r. podporządkował Pomorze Gdańskie, a w latach 20. XII w. także Pomorze Zachodnie, narzucając zwierzchność miejscowym książętom. Z jego inicjatywy rozpoczęła się chrystianizacja Pomorza – prowadzona przez biskupa Ottona z Bambergu.

Na arenie międzynarodowej zasłynął obroną kraju przed najazdem Henryka V w 1109 r. – wówczas miała miejsce obrona Głogowa i zwycięska bitwa na Psim Polu. W 1135 r. w Merseburgu uznał zwierzchność cesarza nad Pomorzem w zamian za potwierdzenie polskich praw do tych ziem.

Bolesław dbał o rozwój grodów, umocnił administrację i utrzymywał silną drużynę wojskową. Dwukrotnie się ożenił – z Zbysławą ruską i Salomeą z Bergu – pozostawiając liczne potomstwo.

W 1138 r. przed śmiercią wydał tzw. testament Bolesława Krzywoustego, wprowadzający zasadę senioratu. Polska została podzielona na dzielnice między synów, a władzę zwierzchnią miał sprawować najstarszy. System ten zamiast jedności przyniósł rozbicie dzielnicowe, trwające ponad 150 lat.

Bolesław III Krzywousty zapisał się w historii jako energiczny i wojowniczy władca, który umocnił granice Polski i przyczynił się do chrystianizacji Pomorza, lecz jego decyzja o podziale kraju przesądziła o osłabieniu państwa na długie stulecia.