Narodowa Organizacja Wojskowa (NOW) była jedną z największych konspiracyjnych struktur zbrojnych działających w okupowanej Polsce podczas II wojny światowej. Powstała w wyniku przekształcenia wcześniejszych struktur Narodowej Organizacji Bojowej (NOB), powiązanej ze Stronnictwem Narodowym (SN) – największą przedwojenną partią narodową. Jej głównym celem było prowadzenie walki zbrojnej z okupantem niemieckim oraz odbudowa niepodległego państwa polskiego opartego na zasadach narodowych i katolickich.
Tworzenie organizacji rozpoczęło się już w 1939 roku, niedługo po klęsce kampanii wrześniowej. Działacze Stronnictwa Narodowego – m.in. ppłk Tadeusz Kurcyusz „Żegota”, ppłk Józef Englicht, płk Czesław Niezgoda i Witold Roman – podjęli decyzję o utworzeniu niezależnej formacji wojskowej. Początkowo skupiano się na organizacji siatki terenowej, gromadzeniu broni oraz prowadzeniu działań propagandowych przeciw okupantom.
W miarę rozwoju struktur NOW stała się organizacją o zasięgu ogólnokrajowym. Najsilniej działała na terenie Mazowsza, Małopolski, Lubelszczyzny, Kielecczyzny i Podlasia, gdzie tworzono lokalne komendy i oddziały partyzanckie. Ich zadaniem było prowadzenie dywersji, sabotażu, ochrony ludności cywilnej oraz likwidacja agentury niemieckiej i kolaborantów. Organizacja prowadziła również działalność wywiadowczą i propagandową, współpracując z prasą podziemną, taką jak „Szaniec” czy „Walka”.
Dowództwo NOW uznawało zwierzchność Rządu RP na uchodźstwie, jednak zachowywało odrębność organizacyjną. W 1942 roku rozpoczęto rozmowy z Armią Krajową (AK), które doprowadziły do częściowego scalenia obu formacji. W wyniku porozumienia większość oddziałów NOW została wcielona w struktury AK, tworząc Narodowe Zgrupowania Wojskowe AK. Część działaczy nie zgodziła się jednak na połączenie i przeszła do nowo powstałych Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ).
W latach 1943–1944 oddziały NOW–AK brały udział w licznych akcjach zbrojnych przeciw Niemcom. Najsilniejsze struktury funkcjonowały w Okręgu Warszawskim, który odegrał istotną rolę w Powstaniu Warszawskim. Żołnierze pochodzący z NOW walczyli m.in. w zgrupowaniach „Róg”, „Chrobry II” i „Gustaw”, a także w oddziałach terenowych AK na Kielecczyźnie i Lubelszczyźnie.
Poza działalnością zbrojną NOW prowadziła również akcję wychowawczą i ideologiczną. Kształtowała swoich członków w duchu patriotyzmu, dyscypliny i wartości katolickich, przygotowując ich do służby w wolnej Polsce. Edukacja konspiracyjna, szkolenia wojskowe i działalność społeczna miały na celu utrwalenie idei narodowych oraz poczucia odpowiedzialności za los Ojczyzny.
Po 1944 roku, wraz z nadejściem Armii Czerwonej, wielu żołnierzy NOW kontynuowało walkę w szeregach antykomunistycznego podziemia. Część z nich zasiliła struktury Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW) i innych organizacji niepodległościowych, które stawiały opór sowietyzacji kraju.
Narodowa Organizacja Wojskowa zapisała się w historii jako przykład zorganizowanego, patriotycznego ruchu oporu, który w najtrudniejszych czasach potrafił łączyć walkę zbrojną z ideowym wychowaniem młodzieży. Jej dziedzictwo, oparte na haśle „Bóg, Honor, Ojczyzna”, stanowi do dziś ważny element pamięci o polskim podziemiu niepodległościowym.
